1 Wat is gasverpakken?
Gasverpakken is een vorm van verpakken waarbij vlak voor het sluiten van de verpakking de lucht uit een verpakking wordt verwijderd en vervangen wordt door een ander gasmengsel. De samenstelling van dit gasmengsel hangt af van het soort levensmiddel en het type bederf van het levensmiddel.
2 Welk bederf gaat gasverpakken tegen?
Er zijn vier verschillende soorten factoren te onderscheiden die de kwaliteit en de houdbaarheid van een levensmiddel achteruit doen gaan: fysisch, (bio)chemisch, fysiologisch en microbiologisch bederf. Deze factoren treden bijna altijd gecombineerd op, afhankelijk van het type levensmiddel en de transport- en bewaarcondities (temperatuur en relatieve vochtigheid in de tijd).
3 Wat is het verschil tussen CAP en MAP?
Bij MAP (Modified Atmosphere Packaging) of gasverpakken wordt het product verpakt in een gewijzigde atmosfeer die eenmalig vlak voor het sluiten van de verpakking wordt aangebracht, waarna deze atmosfeer niet meer wordt aangepast. CAP (Controlled Atmosphere Packaging) wordt vaak in grotere bewaarruimtes toegepast, waarbij de samenstelling van de atmosfeer tijdens het bewaren kan worden gewijzigd. De gasatmosfeer wordt gecontroleerd en bij eventuele afwijking aangepast.
4 Welke gassen staan gasverpakkers ter beschikking?
Kooldioxide heeft een remmende werking tegen veel bacteriën en schimmels, hoewel het de groei van (goedaardige) melkzuurbacteriën in bijvoorbeeld yoghurt juist kan stimuleren. Bij lagere temperaturen neemt de remmende werking toe als gevolg van de goede oplosbaarheid. Deze oplosbaarheid is sterk afhankelijk van het water- en vetgehalte van het levensmiddel en kan leiden tot een vacuüm in de verpakking.
Lage zuurstofconcentraties zijn meestal gewenst in een verpakking om de groei van aërobe micro-organismen te remmen en om de gevolgen van oxidatiereacties te beperken. In sommige gevallen is de aanwezigheid van zuurstof echter juist gewenst. Zo is zuurstof nodig voor de ademhaling van groentes en fruit en voor het behoud de vleeskleur. Bij verpakte vis is de aanwezigheid van zuurstof erg belangrijk om de groei van toxinevormende anaërobe bacteriën te voorkomen. Recent onderzoek heeft aangetoond dat hoge zuurstofconcentraties ook remmend kunnen werken op sommige micro-organismen.
Stikstof kan worden beschouwd als inert en heeft een lage oplosbaarheid in zowel water als vet. Stikstof wordt vaak gebruikt om zuurstof uit een verpakking te verdringen. Het kan ook als vulgas een vacuüm, als gevolg van het oplossen van kooldioxide, voorkomen.
Overige gassen: Distikstofoxide (lachgas) en de inerte edelgassen argon en helium zijn ook toegestaan voor gebruik bij het verpakken van levensmiddelen, maar worden vanwege de kosten minder vaak toegepast dan kooldioxide, zuurstof en stikstof.
5 Welke verpakkingsmaterialen worden toegepast?
Gasverpakkers passen verpakkingsmaterialen met een hoge barrière toe. Hoe langer de houdbaarheid, of hoe gevoeliger een levensmiddel is voor afwijkingen van het initiële gasmengsel, hoe hoger de barrière van de verpakking dient te zijn. Omdat de hoeveelheid zuurstof vaak gelimiteerd is, kunnen hierin alleen niet-ademende producten of producten met een lage ademhaling worden verpakt.
6 Hoeveel dagen kan de houdbaarheid verlengd worden?
In de eerste plaats hangt de houdbaarheid af van de (kwaliteits)criteria die worden gehanteerd. Levensmiddelen die fysisch bedorven zijn of aan (bio)chemisch bederf onderhevig zijn, zien er minder aantrekkelijk uit en smaken minder goed. Deze producten zijn vaak nog uitstekend geschikt voor consumptie. Microbiologisch bedorven levensmiddelen zijn niet meer geschikt voor consumptie. Soms echter, kan een product er op het oog nog goed uit zien, terwijl het uit oogpunt van volksgezondheid niet meer mag worden gegeten. In de tweede plaats hangt de houdbaarheid sterk af van de transport- en bewaaromstandigheden, vooral de temperatuur is bepalend voor de lengte van de houdbaarheidstermijn. Enkele graden boven de gewenste temperatuur kunnen houdbaarheid en de potentiële houdbaarheidsverlenging aanzienlijk bekorten. Onder optimale omstandigheden (0-3 ºC in de gehele distributieketen) is de houdbaarheid van veel verse producten door middel van gasverpakken globaal met een factor 2 tot 3 te verlengen.
7 Voor welke markten is gasverpakken geschikt?
Gasverpakken is geschikt voor een breed scala aan producten, voornamelijk levensmiddelen maar ook medisch steriele en historisch waardevolle producten. Bij verse, bederfelijke levensmiddelen, zoals bijvoorbeeld vers vlees, moet een gasverpakking in een gesloten koelketen blijven. Bij lang houdbare, minder bederfelijke producten zoals gasverpakte koffie die bij hogere temperaturen kunnen worden bewaard, luisteren de temperaturen minder nauw en zijn de eisen die aan de distributieketen worden gesteld minder streng. Gasverpakken is minder geschikt voor groenten en fruit.
8 Wat zijn de voordelen ten opzichte van andere systemen?
Gasverpakkingen verlengen de houdbaarheid aanzienlijk, zodat meer flexibiliteit in distributieketen ontstaat en minder voortijdig bedorven product wordt vernietigd. Verder kunnen dankzij de toepassing van gasverpakken bepaalde gebruiksvriendelijke producten op de markt worden gebracht worden, waar anders geen marktpotentieel voor zou zijn vanwege de korte houdbaarheid. Voorbeelden hiervan zijn koelverse kant-en-klaar-maaltijden, voorgesneden kaas en chipsproducten. Verder zorgt de hermetisch afgesloten verpakking voor een goede en veilige productpresentatie.
9 Wat zijn de nadelen?
Aan verpakkingsmateriaal met een hoge barrière zijn wat hogere kosten verbonden dan aan standaardmateriaal. In de productie is er voor de leverancier een 'extra stap' nodig die ook moet worden gecontroleerd. Gasverpakken vereist ook kennis van zaken. Wanneer de handling bijvoorbeeld dermate ruw is dat verpakkingen lek raken, gaat de gewijzigde atmosfeer verloren en is de houdbaarheid uiteraard veel korter. Verder dienen bij bepaalde levensmiddelen de temperaturen strikt te worden gehandhaafd binnen bepaalde marges. Wanneer bijvoorbeeld verse vis in een gasverpakking zonder zuurstof bij te hoge temperaturen wordt bewaard, kunnen in sommige gevallen onder invloed van bacteriën toxische stoffen worden gevormd. Kortom, gasverpakken heeft veel mogelijkheden, maar je moet goed weten wat je doet en een 'trial and error' benadering is zeer gevaarlijk.
10 Wat zijn de trends in gasverpakken?
Een trend is dat gasverpakken steeds meer voor allerlei producten wordt toegepast. Een andere trend is dat het vaker wordt toegepast in transportverpakkingen. Een steeds betere beheersing van de temperaturen in de gehele distributieketen is hier een belangrijke oorzaak van.
Deze rubriek is tot stand gekomen met medewerking van ATO-DLO en Servomex.
1 Wat is gasverpakken?
